Umowa o pracę może przybrać różne formy, ale w praktyce największe znaczenie mają dwa rozwiązania: umowa o pracę na czas określony oraz umowa na czas nieokreślony. Z punktu widzenia codziennego wykonywania obowiązków różnice nie zawsze są widoczne. Pracownik zatrudniony na czas określony ma prawo do wynagrodzenia, urlopu czy świadczeń związanych z chorobą na takich samych zasadach jak osoba posiadająca umowę bezterminową. Różnice zaczynają mieć znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy chodzi o trwałość zatrudnienia i przyszłość pracownika w firmie.
Umowa na czas określony – na czym polega?
Umowa na czas określony zawierana jest do konkretnej daty lub na ustalony okres. Strony od początku wiedzą więc, kiedy zatrudnienie powinno się zakończyć, o ile wcześniej umowa nie zostanie rozwiązana.
Przepisy ograniczają możliwość wielokrotnego zatrudniania tej samej osoby na kolejnych umowach terminowych. Co do zasady łączny okres zatrudnienia na podstawie umów na czas określony pomiędzy tym samym pracownikiem i pracodawcą nie może przekraczać 33 miesięcy, a liczba takich umów nie może przekroczyć trzech. Przekroczenie jednego z limitów może prowadzić do uznania zatrudnienia za zawarte na czas nieokreślony. Od tej zasady istnieją jednak określone w przepisach wyjątki.
Oznacza to, że pracodawca nie może bez końca podpisywać z tym samym pracownikiem kolejnych zwykłych umów terminowych tylko po to, aby unikać zatrudnienia bezterminowego.
Czym różni się umowa na czas nieokreślony?
Umowa na czas nieokreślony nie zawiera daty, w której stosunek pracy automatycznie się kończy. Obowiązuje do momentu rozwiązania jej przez jedną ze stron, zawarcia porozumienia albo wystąpienia innego zdarzenia powodującego ustanie stosunku pracy.
Dla wielu osób jest to najbardziej pożądana forma zatrudnienia przede wszystkim dlatego, że daje większe poczucie stabilności. Nie oznacza jednak, że pracownika zatrudnionego bezterminowo nie można zwolnić.
W przypadku wypowiedzenia umowy przez pracodawcę muszą zostać zachowane wymagania przewidziane w prawie pracy. Co istotne, obecnie obowiązek wskazania przyczyny wypowiedzenia przez pracodawcę dotyczy zarówno umowy zawartej na czas nieokreślony, jak i umowy na czas określony.
Czy pracownik na czas określony ma mniej praw?
To jeden z najczęstszych mitów dotyczących zatrudnienia. Sama terminowość umowy nie oznacza, że zatrudniony otrzymuje „gorszą wersję etatu”.
Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę pozostaje pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy. Ma więc m.in. prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego, wynagrodzenia, ochrony wynikającej z przepisów o czasie pracy oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
Długość okresu wypowiedzenia umów na czas określony i nieokreślony jest przy tym ustalana według tych samych podstawowych zasad.
W zależności od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy okres wypowiedzenia wynosi zasadniczo:
- 2 tygodnie – przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy,
- 1 miesiąc – po co najmniej 6 miesiącach,
- 3 miesiące – po co najmniej 3 latach.
Co dzieje się po zakończeniu umowy na czas określony?
Jeżeli umowa została zawarta przykładowo do 31 grudnia, stosunek pracy może zakończyć się wraz z upływem tego dnia bez konieczności składania standardowego wypowiedzenia.
Pracodawca może oczywiście zaproponować kolejną umowę. Trzeba jednak pamiętać o wspomnianych limitach dotyczących zatrudnienia terminowego.
Nie należy natomiast zakładać, że po każdej umowie terminowej pracownik automatycznie otrzyma umowę na czas nieokreślony. Jeżeli pracodawca mieści się w ustawowych limitach, może zdecydować, że po zakończeniu konkretnej umowy współpraca nie będzie kontynuowana.
Umowa na czas określony a zdolność kredytowa
W praktyce różnica pomiędzy obydwoma rodzajami umów wykracza poza samo prawo pracy. Rodzaj zatrudnienia może być jednym z elementów analizowanych przez bank przy ocenie sytuacji finansowej klienta.
Nie oznacza to jednak, że osoba na umowie terminowej nie ma możliwości uzyskania kredytu. Instytucje finansowe biorą pod uwagę znacznie więcej elementów, m.in. wysokość i regularność dochodów, historię kredytową czy dotychczasowy okres zatrudnienia.
Dlatego nie warto traktować samego rodzaju umowy jako jedynego wyznacznika stabilności finansowej.
Która umowa jest korzystniejsza dla pracownika?
Jeżeli zależy nam przede wszystkim na długofalowej stabilności zatrudnienia, najczęściej bardziej atrakcyjna będzie umowa o pracę na czas nieokreślony. Brak z góry określonej daty zakończenia współpracy ułatwia planowanie przyszłości i daje większe poczucie bezpieczeństwa.
Nie oznacza to jednak, że umowa terminowa zawsze jest niekorzystna. Może odpowiadać zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi wtedy, gdy zatrudnienie z założenia ma charakter czasowy.
Ważniejsze od samej nazwy umowy są ostatecznie jej warunki: wynagrodzenie, stanowisko, wymiar czasu pracy, miejsce wykonywania obowiązków i realne możliwości dalszego rozwoju.
Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem umowy?
Dokument warto przeczytać w całości, a nie jedynie sprawdzić kwotę wynagrodzenia. Szczególne znaczenie mają rodzaj umowy, wymiar etatu, stanowisko, miejsce wykonywania pracy oraz data jej rozpoczęcia.
Warto również zwrócić uwagę na dodatkowe dokumenty przedstawiane przez pracodawcę. Mogą dotyczyć m.in. zakazu konkurencji, poufności, pracy zdalnej czy odpowiedzialności za powierzone mienie.
Umowa o pracę jest podstawowym dokumentem określającym relację pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Kilka minut poświęconych na jej dokładne przeczytanie może oszczędzić później wielu nieporozumień.
